RODO nagrywanie respondentów: jak legalnie badać z kamerą

Paweł UhmaOpublikowano 12 min czytania

Kreator badania FaceWise z podglądem ekranu zgody, na którym respondent widzi listę zbieranych danych

Nagrywanie respondentów kamerą jest zgodne z RODO, jeśli przed włączeniem kamery masz dobrowolną zgodę, podajesz pełną informację z art. 13, masz umowę powierzenia z dostawcą narzędzia i trzymasz nagrania tylko tak długo, jak wymaga tego cel badania. Twarz na nagraniu jest daną osobową zawsze, a daną biometryczną szczególnej kategorii dopiero wtedy, gdy służy do identyfikacji. Niżej znajdziesz checklistę, tabelę ról, zasady DPIA, retencji i publikacji klatek.


Krótko mówiąc:

  • Wizerunek respondenta na nagraniu jest daną osobową w rozumieniu art. 4 pkt 1 RODO, więc każde badanie z kamerą podlega RODO.
  • Według wytycznych EROD 3/2019 analiza twarzy, która przypisuje osobę do grupy i jej nie identyfikuje, nie wchodzi w art. 9 RODO.
  • Podstawą prawną badania z kamerą jest zgoda z art. 6 ust. 1 lit. a, którą respondent może wycofać tak łatwo, jak ją wyraził (art. 7 ust. 3).
  • Badacz albo agencja jest administratorem danych, a dostawca narzędzia podmiotem przetwarzającym, z którym potrzebujesz umowy powierzenia z art. 28.
  • Wykaz UODO z 2019 roku każe zrobić DPIA, gdy przetwarzanie spełnia co najmniej dwa z dwunastu kryteriów, na przykład nową technologię i dużą skalę.

Spis treści

  1. Czy nagranie twarzy respondenta to dana osobowa?
  2. Nagrywanie respondentów zgodnie z RODO: checklista krok po kroku
  3. Kiedy obraz twarzy jest daną biometryczną?
  4. Jaka podstawa prawna pozwala nagrywać respondenta?
  5. Co musi zawierać informacja dla respondenta?
  6. Kto jest administratorem, a kto podmiotem przetwarzającym?
  7. Jak sposób nagrywania zmienia obowiązki?
  8. Kiedy badanie z kamerą wymaga DPIA?
  9. Jak długo trzymać nagrania respondentów?
  10. Jakie prawa ma nagrany respondent?
  11. Czy można opublikować klatkę z twarzą respondenta?
  12. Jak poprowadzić badanie z kamerą w FaceWise?
  13. Perspektywa autora: traktuj nagranie jak dane wrażliwe
  14. Uruchom pierwsze badanie z kamerą
  15. Źródła
  16. Najczęściej zadawane pytania

Czy nagranie twarzy respondenta to dana osobowa?

Tak. Nagranie twarzy respondenta jest daną osobową, bo art. 4 pkt 1 RODO obejmuje każdą informację o osobie, którą da się zidentyfikować, a twarz na wideo pozwala ją rozpoznać. Nie zmienia tego anonimowy link, brak imienia w bazie ani krótki czas nagrania. Ten tekst nie jest poradą prawną, a przy dużym projekcie pokaż go inspektorowi ochrony danych albo prawnikowi.

  • Danymi osobowymi są: nagranie wideo, pojedyncze klatki, miniatura twarzy i wyniki analizy przypisane do konkretnego nagrania.
  • Danymi osobowymi są też odpowiedzi z metryczki, jeśli da się je połączyć z nagraniem tej samej osoby.
  • Średnia z całej grupy, z której nie da się odtworzyć pojedynczej osoby, przestaje być daną osobową.

Nagrywanie respondentów zgodnie z RODO: checklista krok po kroku

Przed uruchomieniem badania z kamerą przejdź osiem kroków w tej kolejności. Każdy zostawia ślad na papierze na wypadek pytania, na jakiej podstawie nagrywasz.

  1. Zapisz cel badania jednym zdaniem, na przykład „pomiar reakcji na trzy wersje spotu przed emisją”.
  2. Ustal, kto jest administratorem danych, a kto podmiotem przetwarzającym, i zawrzyj umowę powierzenia z dostawcą narzędzia.
  3. Sprawdź, czy przetwarzanie spełnia co najmniej dwa kryteria z wykazu UODO, i zdecyduj o DPIA.
  4. Napisz informację dla respondenta zgodną z art. 13 RODO i pokaż ją przed włączeniem kamery.
  5. Przygotuj zgodę: osobne pole wyboru, niezaznaczone domyślnie, z prostą drogą jej wycofania.
  6. Ogranicz metryczkę do pytań, których naprawdę użyjesz w analizie.
  7. Ustal okres przechowywania nagrań i wpisz go do informacji oraz do kalendarza zespołu.
  8. Opisz, jak respondent zgłosi żądanie dostępu albo usunięcia i kto w zespole na nie odpowiada.

Kiedy obraz twarzy jest daną biometryczną?

Obraz twarzy jest daną biometryczną szczególnej kategorii tylko wtedy, gdy jest technicznie przetwarzany w celu jednoznacznej identyfikacji osoby. Art. 4 pkt 14 RODO wymaga „specjalnego przetwarzania technicznego”, a motyw 51 mówi wprost, że fotografie nie zawsze są danymi szczególnej kategorii. EROD w wytycznych 3/2019 (pkt 74 do 80) podaje trzy kryteria: charakter danych, specjalne przetwarzanie techniczne i cel, którym jest identyfikacja. Przykład z wytycznych: system, który rozpoznaje płeć i wiek klienta, żeby przypisać go do grupy, bez tworzenia szablonu twarzy, nie wchodzi w art. 9.

  • Pomiar emocji, który kończy się krzywą dla grupy, zwykle nie identyfikuje osoby.
  • Rozpoznawanie, że ta sama twarz wzięła udział w dwóch badaniach, jest już identyfikacją i wchodzi w art. 9.
  • Samo nagranie wideo, bez dalszej obróbki, EROD uznaje za dane osobowe, ale nie za dane biometryczne.
Wykres siedmiu emocji na osi czasu reklamy, liczony jako średnia z 24 respondentów
Średnia reakcja grupy na spot. Taki wynik przypisuje emocje do momentów materiału, nie do nazwisk.

Jaka podstawa prawna pozwala nagrywać respondenta?

Badanie z kamerą opiera się na zgodzie respondenta z art. 6 ust. 1 lit. a RODO. Prawnie uzasadniony interes z lit. f trudno obronić, bo respondent nie spodziewa się nagrania twarzy bez pytania. Jeśli twoje badanie choć raz ociera się o identyfikację, zbierz zgodę wyraźną, która spełnia też art. 9 ust. 2 lit. a. Art. 7 dokłada cztery warunki, których pilnujesz w samym interfejsie badania.

  • Musisz umieć wykazać, że zgoda została wyrażona (art. 7 ust. 1), więc zapisujesz datę i treść zgody.
  • Prośba o zgodę jest oddzielona od innych treści i napisana prostym językiem (art. 7 ust. 2).
  • Wycofanie zgody jest tak samo łatwe jak jej wyrażenie (art. 7 ust. 3).
  • Zgoda jest dobrowolna (art. 7 ust. 4): odmowa nie może kosztować respondenta niczego poza udziałem w badaniu.

Co musi zawierać informacja dla respondenta?

Informacja dla respondenta musi zawierać wszystkie elementy z art. 13 RODO i trafić do niego przed pierwszą klatką nagrania. Zacznij od tego, co nagrywasz i po co.

  • Kto jest administratorem i jak się z nim skontaktować, a jeśli jest inspektor ochrony danych, to także jego dane.
  • Cel nagrania i podstawa prawna, czyli zgoda.
  • Odbiorcy danych, w tym dostawca narzędzia, oraz informacja, czy dane wyjdą poza Europejski Obszar Gospodarczy.
  • Okres przechowywania albo kryteria, według których go ustalisz.
  • Prawa respondenta, prawo do wycofania zgody i prawo do skargi do Prezesa UODO.

Jeśli badanie rozpoznaje emocje, AI Act dokłada osobny obowiązek informacyjny w art. 50 ust. 3. Co dokładnie powiedzieć respondentowi, opisuję w tekście o tym, co AI Act mówi o rozpoznawaniu emocji w badaniach.

Kto jest administratorem, a kto podmiotem przetwarzającym?

Administratorem danych respondentów jest ten, kto decyduje o celu badania i sposobie zbierania danych (art. 4 pkt 7 RODO), czyli zwykle badacz, agencja albo uczelnia. Dostawca narzędzia przetwarza nagrania w imieniu administratora, więc jest podmiotem przetwarzającym i potrzebuje umowy powierzenia z art. 28 ust. 3. Przy badaniu agencji dla marki marka, która współdecyduje o celu, może być współadministratorem z art. 26.

RolaKto to zwykle jestCo musi zrobić
Administratorbadacz, agencja, uczelnia, dział insightów markizebrać zgodę, podać informację z art. 13, ustalić retencję, obsłużyć żądania respondentów, ocenić potrzebę DPIA
Podmiot przetwarzającydostawca narzędzia do badań z kamerąprzetwarzać dane tylko na polecenie administratora, zabezpieczyć je, pomagać w obsłudze żądań, usunąć dane po zakończeniu umowy
Dalszy podmiot przetwarzającydostawca chmury, poczty, płatnościdziałać według umowy z podmiotem przetwarzającym, za zgodą administratora
Osoba, której dane dotycząrespondentnic nie musi; może wyrazić zgodę, wycofać ją i korzystać ze swoich praw

Jak sposób nagrywania zmienia obowiązki?

Im więcej obrazu zapisujesz i im łatwiej połączyć go z konkretną osobą, tym więcej obowiązków ma administrator. Ta sama analiza emocji może wymagać samej zgody albo pełnej oceny skutków.

MetodaCo powstajeArt. 9 RODOCo dochodzi do zgody i informacji
Analiza twarzy w przeglądarce, bez zapisu obrazutylko wynik liczbowyzwykle niemniej danych do zabezpieczenia i usunięcia
Nagranie zapisane i analizowane na serwerzewideo, klatki, krzywe emocjizwykle nie, jeśli nikt nie identyfikuje osóbumowa powierzenia, okres przechowywania, zabezpieczenie plików
Nagranie powiązane z imieniem lub adresem e-mailwideo plus dane kontaktowezwykle niełatwiejsza obsługa żądań, ale większe skutki wycieku
Rozpoznawanie tej samej twarzy w kilku badaniachszablon biometrycznytakwyraźna zgoda z art. 9 ust. 2 lit. a i praktycznie zawsze DPIA

Kiedy badanie z kamerą wymaga DPIA?

Ocena skutków dla ochrony danych (DPIA, art. 35 RODO) jest obowiązkowa, gdy przetwarzanie spełnia co najmniej dwa kryteria z wykazu Prezesa UODO z 17 czerwca 2019 roku (M.P. 2019 poz. 666). Analiza emocji z obrazu kamery zwykle spełnia kryterium nowej technologii, więc o obowiązku decyduje zwykle drugie kryterium. Gdy DPIA nie jest obowiązkowa, zapisz krótko, dlaczego.

  • Kryterium 10: innowacyjne zastosowanie technologii, w tym urządzenia z kamerą i oprogramowaniem przesyłającym dane.
  • Kryterium 7: duża skala, liczona liczbą osób, zakresem danych, okresem przechowywania i zasięgiem geograficznym.
  • Kryterium 4: dane szczególnych kategorii, gdy badanie identyfikuje twarze albo pyta o zdrowie czy poglądy.
  • Kryterium 5: dane biometryczne przetwarzane w celu identyfikacji osoby.

Jak długo trzymać nagrania respondentów?

Nagrania respondentów trzymasz tylko tak długo, jak wymaga tego cel badania, bo tak mówi zasada ograniczenia przechowywania z art. 5 ust. 1 lit. e RODO. RODO nie podaje liczby dni, więc okres ustalasz sam i wpisujesz go w informację dla respondenta. Zasada minimalizacji z art. 5 ust. 1 lit. c działa na wejściu: zbierasz tylko te dane, których naprawdę użyjesz.

  • Pytaj w metryczce o płeć i wiek, jeśli porównujesz te grupy. Dochód zostaw, jeśli go nie analizujesz.
  • Gdy masz już krzywe emocji i eksport danych, zastanów się, czy surowe wideo jest ci jeszcze potrzebne.
  • Usuwaj całe badanie razem z nagraniami, kiedy projekt się kończy, i zapisz datę usunięcia.
Monitoring badania w FaceWise: lista respondentów ze statusem, czasem udziału i metryczką, bez imion i adresów e-mail
Lista respondentów w monitoringu: status, czas udziału i dwie odpowiedzi z metryczki wystarczą do pracy.

Jakie prawa ma nagrany respondent?

Nagrany respondent ma prawo do dostępu do danych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania i przeniesienia (art. 15 do 20 RODO) oraz prawo do wycofania zgody w dowolnym momencie. Na żądanie odpowiadasz bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w ciągu miesiąca (art. 12 ust. 3). Przy anonimowym linku najtrudniej znaleźć nagranie konkretnej osoby.

  • Podaj w informacji jeden adres do zgłoszeń i jedną osobę w zespole, która go czyta.
  • Zapisz, po czym rozpoznasz nagranie respondenta, na przykład po dacie i godzinie udziału.
  • Jeśli wykażesz, że nie możesz zidentyfikować osoby, art. 11 ust. 2 RODO zwalnia cię z realizacji żądania, dopóki respondent nie poda dodatkowych informacji.

Czy można opublikować klatkę z twarzą respondenta?

Opublikowanie klatki z twarzą respondenta wymaga jego osobnego zezwolenia, bo art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych uzależnia rozpowszechnianie wizerunku od zgody osoby na nim przedstawionej. Zgoda na udział w badaniu nie obejmuje pokazania twarzy w raporcie dla klienta, na konferencji ani w poście. Wyjątki z art. 81 ust. 2 dotyczą osób powszechnie znanych i osób będących szczegółem tłumu, więc w badaniu prawie nigdy nie zadziałają.

  • W raporcie pokazuj krzywe emocji i średnie grupy zamiast twarzy.
  • Jeśli klatka jest potrzebna, zbierz osobne zezwolenie z opisem, gdzie i jak długo będzie pokazywana.
  • Rozmycie pomaga tylko wtedy, gdy osoby nie da się rozpoznać także po ubraniu i tle.

Jak poprowadzić badanie z kamerą w FaceWise?

FaceWise pokazuje respondentowi ekran zgody, zanim włączy się kamera, i wymienia na nim, co zbierasz: nagranie wideo twarzy, analizę emocji i odpowiedzi z ankiety. Respondent otwiera link albo kod QR bez konta i bez instalacji. Ty jako badacz zostajesz administratorem danych, a Affexy, firma stojąca za FaceWise, przetwarza je w twoim imieniu.

  • Ekran zgody przed kamerą, a bez zgody respondent nie przejdzie dalej. Szczegóły na stronie o bezpieczeństwie danych w FaceWise.
  • Analiza twarzy co pół sekundy nagrania, własnym modelem Affexy, na serwerach w Unii Europejskiej (jak działa analiza emocji z twarzy).
  • Nagrania i wyniki widzisz po zalogowaniu na swoje konto, a w planie Enterprise także twój zespół.
  • Wynik jako średnia grupy albo pojedynczy respondent, z filtrami po płci, wieku i odpowiedziach, oraz eksport CSV.
  • Plan Enterprise obejmuje umowę i umowę powierzenia danych, wdrożenie i szkolenie. Warunki znajdziesz w cenniku FaceWise.

Jeśli prowadzisz badania na uczelni, zgoda komisji etycznej i RODO idą w parze. Przykład takiego projektu opisuję w tekście o pomiarze emocji w eksperymencie online, a ofertę dla zespołów naukowych na stronie FaceWise dla uczelni.

Wyniki badania w FaceWise: wykres emocji zsynchronizowany ze spotem, lista respondentów i statystyki emocji grupy
Wyniki badania: przełącznik między średnią grupy a pojedynczym respondentem.

Perspektywa autora: traktuj nagranie jak dane wrażliwe

Wytyczne EROD dają badaczom wygodny argument: skoro analiza emocji nie identyfikuje, art. 9 nie ma zastosowania. Uważam, że opieranie na tym całego badania jest błędem. Respondent nie czyta motywu 51, widzi tylko, że ktoś nagrywa mu twarz, a w tej sytuacji spór o kwalifikację prawną przegrywa się wizerunkowo, zanim zacznie się prawnie. Zbieraj zgodę wyraźną, pisz informację tak, jakby chodziło o dane szczególnej kategorii, i usuwaj surowe wideo, gdy tylko przestaje być potrzebne. Kosztuje cię to jedno zdanie więcej na ekranie zgody.

Paweł

Uruchom pierwsze badanie z kamerą

Checklistę najłatwiej sprawdzić na żywym badaniu. Wgraj spot, dopisz dwa pytania z metryczki, wyślij link pięciu osobom z zespołu i zobacz ekran zgody oczami respondenta. Plan FaceWise kosztuje 99 zł netto miesięcznie i obejmuje 200 respondentów, a pierwsze 14 dni są darmowe, z pełnym pakietem. Jeśli chcesz najpierw zobaczyć, jak wygląda cały proces pretestu reklamy, przeczytaj ten tekst przed startem albo zajrzyj na stronę o pretestach reklam w FaceWise.

  • Płacisz dopiero po wyborze planu.
  • Respondenci bez konta i bez instalacji.

Źródła

Przepisy i wytyczne, na których opiera się ten tekst:

Najczęściej zadawane pytania

Czy na nagrywanie twarzy respondenta potrzebna jest zgoda?

W badaniu marketingowym prawie zawsze tak. Zgoda z art. 6 ust. 1 lit. a RODO musi być dobrowolna, udzielona przed włączeniem kamery i możliwa do wycofania w każdej chwili.

Czy nagranie twarzy to dane biometryczne według RODO?

Samo nagranie nie. Dane biometryczne szczególnej kategorii powstają dopiero wtedy, gdy obraz twarzy jest technicznie przetwarzany w celu jednoznacznej identyfikacji osoby, co potwierdzają wytyczne EROD 3/2019.

Kto jest administratorem danych w badaniu z kamerą?

Administratorem jest ten, kto decyduje o celu badania, czyli zwykle badacz, agencja albo uczelnia. Dostawca narzędzia działa jako podmiot przetwarzający na podstawie umowy powierzenia z art. 28.

Jak długo można przechowywać nagrania respondentów?

RODO nie podaje liczby dni. Nagranie trzymasz tak długo, jak wymaga cel badania, a okres albo kryteria jego ustalenia wpisujesz w informację dla respondenta przed nagraniem.

Ile kosztuje badanie z kamerą w FaceWise?

Plan FaceWise kosztuje 99 zł netto miesięcznie za 200 respondentów, a pierwsze 14 dni są darmowe. Plan Enterprise z umową powierzenia danych jest wyceniany indywidualnie.

Rekomendacje