Pomiar emocji w eksperymencie online: od pytania do eksportu

Paweł UhmaOpublikowano 12 min czytania

Kreator badania w FaceWise: nazwa badania, wybór materiału (wideo, obraz, tekst albo link) i podgląd ekranu respondenta

Pomiar emocji w eksperymencie online robisz tak samo jak każdy eksperyment: hipoteza, losowy przydział do warunków, analiza mocy, preregistracja i zgoda komisji, a kamera uczestnika dokłada do tego zapis mimiki co pół sekundy materiału. Różnica wobec laboratorium leży w kontroli warunków, bo światła, kamery i ekranu nie ustawiasz sam. Ten tekst prowadzi od pytania badawczego do pliku CSV w SPSS albo R i pokazuje, co napisać w rozdziale o ograniczeniach.


Krótko mówiąc:

  • Przy dwóch grupach i średnim efekcie (d = 0,5, α = 0,05, moc 0,80) G*Power podaje 64 osoby na grupę, czyli 128 uczestników.
  • W projekcie wewnątrzgrupowym ten sam efekt (dz = 0,5) wykryjesz na 34 osobach, ale musisz rotować kolejność materiałów.
  • Kryteria odrzucania nagrań, na przykład za mało próbek z wykrytą twarzą, zapisujesz w preregistracji przed zebraniem pierwszych danych.
  • Gosling i współpracownicy (2004) porównali próbę internetową liczącą 361 703 osoby z 510 próbami tradycyjnymi i pokazali, że próby z sieci są stosunkowo zróżnicowane pod względem płci, statusu, regionu i wieku.
  • Dane emocji w czasie agregujesz do okien albo scen materiału, zanim porównasz warunki w SPSS albo w R.

Spis treści

  1. Czym jest pomiar emocji w eksperymencie online?
  2. Jak przeprowadzić eksperyment online z kamerą krok po kroku?
  3. Projekt międzygrupowy czy wewnątrzgrupowy?
  4. Ilu uczestników potrzebujesz? Analiza mocy w G*Power
  5. Co zapisać w preregistracji?
  6. Komisja etyczna i świadoma zgoda uczestnika
  7. Jak zadbać o jakość danych z kamery?
  8. Jaką metryczkę zebrać?
  9. Jak analizować emocje w czasie w SPSS i R?
  10. Laboratorium czy online: porównanie metod
  11. Jakie ograniczenia metody opisać w pracy?
  12. Jak zrobić eksperyment online w FaceWise?
  13. Perspektywa autora: pilotaż ważniejszy niż próba
  14. Zbierz pierwsze dane jeszcze w tym tygodniu
  15. Źródła
  16. Najczęściej zadawane pytania

Czym jest pomiar emocji w eksperymencie online?

Pomiar emocji w eksperymencie online to rejestrowanie mimiki uczestnika kamerą jego własnego komputera albo telefonu, w czasie gdy ogląda materiał przypisany do jego warunku. Model analizuje twarz w kolejnych próbkach i zwraca rozkład prawdopodobieństwa kategorii emocji, a ty porównujesz te przebiegi między warunkami tak, jak porównujesz każdą inną zmienną zależną. Metoda opiera się na kodowaniu ekspresji mimicznej, które opisuje osobno artykuł o facial codingu.

  • Zmienna zależna: przebieg ekspresji w czasie materiału, zwykle obok odpowiedzi z ankiety.
  • Zmienna niezależna: warunek, do którego losujesz uczestnika (wersja materiału, kolejność, instrukcja).
  • Jednostka analizy: próbka czasu u jednej osoby, potem okno albo scena po agregacji.
  • Czego nie mierzysz: tego, co ktoś „naprawdę myśli”. Mierzysz ekspresję twarzy, którą interpretujesz razem z deklaracjami.

Jak przeprowadzić eksperyment online z kamerą krok po kroku?

Eksperyment online z kamerą przeprowadzasz w dziewięciu krokach, od hipotezy do eksportu, a większość pracy dzieje się przed wysłaniem pierwszego linku. Kolejność ma znaczenie, bo analiza mocy wyznacza próbę, a preregistracja musi powstać przed zbieraniem danych.

  1. Sformułuj hipotezę kierunkową: który warunek, która emocja, w którym fragmencie materiału.
  2. Wybierz projekt (międzygrupowy albo wewnątrzgrupowy) i warunek kontrolny.
  3. Policz próbę w G*Power i dolicz zapas na odrzucone nagrania.
  4. Zarejestruj plan na OSF albo AsPredicted, razem z kryteriami odrzucania.
  5. Złóż wniosek do komisji etycznej z treścią świadomej zgody.
  6. Przygotuj materiał, metryczkę i pytania po materiale, a potem zrób pilotaż na 5 do 10 osobach.
  7. Rozdaj linki według losowego przydziału i pilnuj, kto kończy, a kto odpada.
  8. Odrzuć nagrania według zapisanych kryteriów, zanim spojrzysz na wyniki warunków.
  9. Wyeksportuj CSV, zagreguj dane do okien i policz zaplanowane testy.

Projekt międzygrupowy czy wewnątrzgrupowy?

Projekt międzygrupowy wybierasz, gdy obejrzenie jednego materiału zmieniłoby reakcję na drugi, a wewnątrzgrupowy, gdy materiały są niezależne i zależy ci na mniejszej próbie. W badaniach z kamerą różnice między ludźmi są duże (jedna osoba ma żywą mimikę, inna prawie nieruchomą twarz), dlatego projekt wewnątrzgrupowy, w którym każdy jest swoją kontrolą, zwykle daje więcej mocy na tej samej liczbie osób.

  • Międzygrupowy: losowy przydział do warunków, brak efektu przeniesienia, potrzebujesz około dwa razy więcej osób.
  • Wewnątrzgrupowy: każdy ogląda wszystkie wersje, rotujesz kolejność (kontrbalansowanie), ryzykujesz zmęczenie i przyzwyczajenie.
  • Warunek kontrolny: materiał neutralny o tej samej długości i formie, na przykład ta sama scena bez manipulowanego elementu.
  • Linia bazowa: kilka sekund neutralnego ekranu przed materiałem pozwala odjąć indywidualny poziom ekspresji.

Ilu uczestników potrzebujesz? Analiza mocy w G*Power

Liczbę uczestników wyznaczasz analizą mocy przed badaniem, najczęściej w darmowym programie G*Power, który opisali Faul, Erdfelder, Lang i Buchner w Behavior Research Methods w 2007 roku. Wpisujesz test, oczekiwaną wielkość efektu, poziom α i moc, a program zwraca minimalną próbę. Wielkość efektu bierzesz z wcześniejszych badań albo z pilotażu, nigdy z nadziei.

  • Test t dla dwóch grup niezależnych, d = 0,5, α = 0,05, moc 0,80: 64 osoby na grupę, razem 128.
  • Test t dla prób zależnych, dz = 0,5, te same parametry: 34 osoby.
  • Mały efekt (d = 0,2) w dwóch grupach: 394 osoby na grupę, co zwykle przekracza możliwości pracy magisterskiej.
  • Zapas: dolicz osoby, które odrzucisz za brak twarzy w kadrze albo nieukończenie badania, i oszacuj go w pilotażu.

Co zapisać w preregistracji?

W preregistracji zapisujesz hipotezy, projekt, docelową próbę, kryteria odrzucania i plan analizy, zanim zbierzesz dane. OSF daje szczegółowy szablon, a AsPredicted zamyka całość w kilku krótkich pytaniach, co w pracy dyplomowej często wystarcza. W badaniach z kamerą preregistracja chroni cię przed pokusą, żeby po obejrzeniu krzywych wybrać okno czasowe, w którym wyszła różnica.

  • Hipotezy kierunkowe z nazwaną emocją i fragmentem materiału.
  • Okna albo sceny, które porównasz, zdefiniowane w sekundach materiału.
  • Kryterium jakości nagrania, na przykład minimalny odsetek próbek z wykrytą twarzą.
  • Regułę zatrzymania: kiedy kończysz zbieranie danych.
  • Testy, poprawkę na wielokrotne porównania i analizy eksploracyjne oznaczone jako takie.

Komisja etyczna i świadoma zgoda uczestnika

Eksperyment z nagrywaniem twarzy przechodzi przez komisję etyczną na większości uczelni, bo obraz twarzy jest daną osobową, a analizę wykonuje system automatyczny. Świadoma zgoda mówi prostym językiem, co nagrywasz i po co. Podstawę prawną i obowiązki informacyjne opisuje artykuł o RODO w badaniach z kamerą. To nie jest porada prawna, więc szczegóły ustal z inspektorem ochrony danych swojej uczelni.

  • W zgodzie: nagranie wideo twarzy, automatyczna analiza emocji, cel badania, sposób przechowywania, prawo do wycofania.
  • AI Act: art. 50 ust. 3 wymaga poinformowania osoby, że działa na nią system rozpoznawania emocji.
  • Zakaz z art. 5 ust. 1 lit. f dotyczy rozpoznawania emocji w miejscu pracy i w instytucjach edukacyjnych. Dobrowolne badanie dorosłych, których nikt nie ocenia, to inna sytuacja, ale cel i kontekst opisz w protokole. Więcej w tekście o AI Act i rozpoznawaniu emocji.

Jak zadbać o jakość danych z kamery?

Jakość danych z kamery zależy od światła, kąta kamery i uwagi uczestnika, więc instrukcja przed materiałem jest częścią procedury, a kryteria odrzucania zapisujesz z góry. Reips (2002) w standardach eksperymentów internetowych radzi pytać o powagę udziału na początku badania, raportować odpadanie osobno dla każdego warunku i uruchomić to samo badanie online i stacjonarnie dla porównania.

  • Instrukcja: twarz oświetlona z przodu, kamera na wysokości oczu, bez okna za plecami, wyciszony telefon.
  • Urządzenie: w eksperymencie poproś o komputer, żeby rozmiar ekranu i odległość od kamery były podobne.
  • Uwaga: pytanie kontrolne o treść materiału po obejrzeniu wyłapie osoby, które patrzyły gdzie indziej.
  • Odrzucanie: nagrania z małą liczbą próbek z twarzą odrzucasz według reguły z preregistracji.
  • Odpadanie: zapisuj, ile osób zaczęło i ile skończyło w każdym warunku.
Monitoring badania w FaceWise: liczba zaproszonych, rozpoczętych i ukończonych, średni czas i lejek respondentów
Monitoring pokazuje na żywo, kto zaczął, kto skończył i ile trwał udział, czyli dane do raportu o odpadaniu.

Jaką metryczkę zebrać?

Metryczka w eksperymencie z pomiarem emocji obejmuje zmienne, którymi opiszesz próbę, oraz te, które mogą zmieniać reakcję na materiał. Każde pytanie musi mieć uzasadnienie w planie analizy, bo komisja etyczna i RODO wymagają minimalizacji danych. Pytania po materiale zbierasz w tym samym badaniu, żeby deklaracja i ekspresja dotyczyły tej samej osoby.

  • Opis próby: płeć, przedział wieku, wykształcenie albo kierunek studiów.
  • Kowarianty: znajomość marki lub materiału, stosunek do tematu, nastrój przed badaniem.
  • Zmienne zależne deklaratywne: ocena materiału, intencja, pamięć, w skalach, które znasz z literatury.

Jak analizować emocje w czasie w SPSS i R?

Emocje w czasie analizujesz w dwóch krokach: najpierw agregujesz próbki do okien albo scen u każdej osoby, potem porównujesz warunki na tych średnich. Surowe próbki co pół sekundy są silnie skorelowane w czasie, więc traktowanie ich jako niezależnych obserwacji zawyża liczbę stopni swobody i daje fałszywie dodatnie wyniki.

  • Agregacja: średnia prawdopodobieństwa danej emocji w oknie 1 albo 2 sekund, albo w scenie wyznaczonej w preregistracji.
  • Braki: momenty bez twarzy zostają brakami danych, nie interpolujesz długich przerw.
  • SPSS: plik szeroki (osoba w wierszu, okna w kolumnach) i ANOVA z powtarzanym pomiarem albo GLM.
  • R: plik długi i model mieszany, na przykład w pakiecie lme4, z losowym efektem uczestnika.
  • Porównanie całych krzywych: test permutacyjny dla klastrów albo poprawka na wielokrotne porównania przy wielu oknach.
Wyniki w FaceWise: krzywe siedmiu emocji pod odtwarzaczem wideo, średnia grupy i lista pojedynczych respondentów
Krzywe emocji zsynchronizowane z materiałem pomagają wybrać sceny do analizy, zanim przejdziesz do pliku CSV.

Laboratorium czy online: porównanie metod

Laboratorium daje kontrolę warunków, a eksperyment online daje większą i bardziej zróżnicowaną próbę za mniejsze pieniądze. Gosling, Vazire, Srivastava i John (2004) porównali próbę internetową liczącą 361 703 osoby z 510 próbami opublikowanymi tradycyjnie i pokazali, że próby z sieci są zróżnicowane pod względem płci, statusu, regionu i wieku. Germine i współpracownicy (2012) dostali w sieci i w laboratorium porównywalne średnie, rozrzuty i rzetelność testów poznawczych i percepcji twarzy. Porównania automatycznej analizy mimiki online i w laboratorium w jednym badaniu nie znalazłem, więc zrób własny pilotaż w obu warunkach.

KryteriumLaboratoriumOnline z kamerą uczestnika
Kontrola warunkówWysoka: to samo światło, ekran, kamera i odległośćNiska: instrukcja i kryteria odrzucania zastępują kontrolę
Wielkość i skład próbyZwykle kilkadziesiąt osób, często studenciSetki osób, szerszy przekrój wieku i miejsca zamieszkania
Koszt i czasSala, sprzęt, osoba prowadząca, terminyLink wysłany jednego dnia, dane spływają równolegle
Trafność ekologicznaSztuczne otoczenie, obecność badaczaWłasny dom i własny komputer, bliżej zwykłego oglądania
OdpadanieRzadkieCzęstsze, trzeba je raportować dla każdego warunku

Jakie ograniczenia metody opisać w pracy?

W rozdziale o ograniczeniach opisujesz, co kamera mierzy, czego nie mierzy i jak warunki online mogły wpłynąć na wynik. Recenzent szuka tu uczciwości: automatyczna analiza mimiki rejestruje ekspresję, a ekspresja i przeżycie emocji to dwie różne rzeczy.

  • Ekspresja zamiast przeżycia: wynik mówi o ruchach twarzy, a interpretację opierasz też na deklaracjach.
  • Warunki techniczne: światło, kąt kamery i jakość obrazu zmieniają wynik, dlatego czytasz go na grupie i w czasie.
  • Model: wyniki są probabilistyczne, a model mógł gorzej działać dla części twarzy z powodu danych treningowych.
  • Próba: osoby, które zgadzają się na kamerę, mogą różnić się od tych, które odmawiają.
  • Odrzucone nagrania: podaj ich liczbę w każdym warunku i powód.

Jak zrobić eksperyment online w FaceWise?

W FaceWise eksperyment online zakładasz w przeglądarce: wgrywasz materiał, dodajesz metryczkę i pytania, a potem rozsyłasz link albo kod QR. Plan FaceWise obejmuje jeden materiał do 5 minut na badanie, więc w projekcie międzygrupowym zakładasz osobne badanie na każdy warunek i przydzielasz linki losowo, na przykład według listy wylosowanej w R albo w Excelu. Zasady dla zespołów badawczych opisuje strona FaceWise dla uczelni.

  • Materiał: wideo (MP4, MOV), obraz (JPG, PNG), tekst albo link do strony lub filmu na YouTube.
  • Respondent: otwiera link na komputerze albo telefonie, bez konta i bez instalacji.
  • Analiza: siedem kategorii (radość, zaskoczenie, smutek, złość, strach, niesmak, neutralność) co pół sekundy, na serwerach w Unii Europejskiej, co opisuje strona o bezpieczeństwie danych.
  • Wyniki: momenty bez twarzy przerywają wykres zamiast go zgadywać, a ty przełączasz średnią grupy i jedną osobę oraz filtrujesz po płci, wieku i odpowiedziach. Szczegóły na stronie o analizie emocji z twarzy.
  • Eksport CSV z odpowiedziami i emocjami w czasie, gotowy do SPSS albo R.
  • Zespół: plan Enterprise daje sublicencje i wspólne badania, a ceny są na stronie cennika.
Kreator badania w FaceWise: nazwa badania, wybór materiału (wideo, obraz, tekst, link) i podgląd ekranu zgody respondenta
Kreator badania: materiał, ankieta i podgląd tego, co zobaczy uczestnik na telefonie.

Perspektywa autora: pilotaż ważniejszy niż próba

Uważam, że w eksperymencie z kamerą dziesięć osób w pilotażu daje więcej niż dodatkowe pięćdziesiąt w badaniu właściwym. Większość problemów, które widzę w takich badaniach, bierze się z instrukcji, której nikt nie przeczytał, z materiału, w którym ciekawy moment trwa dwie sekundy, i z laptopów stojących pod oknem. Pilotaż pokazuje, ile nagrań odrzucisz, i daje realną wielkość efektu do G*Power. Bez tego analiza mocy liczy się na liczbie wziętej z cudzego badania, robionego w innych warunkach.

Paweł

Zbierz pierwsze dane jeszcze w tym tygodniu

Pilotaż możesz zrobić w FaceWise w ciągu jednego popołudnia. Zakładasz konto, wgrywasz materiał, dodajesz metryczkę i pytanie kontrolne, a link wysyłasz dziesięciu osobom. Po kilku godzinach widzisz, kto skończył, ile nagrań ma twarz w kadrze i jak wyglądają krzywe emocji, a plik CSV otwierasz w SPSS albo R. Okres próbny trwa 14 dni i obejmuje pełny pakiet 200 respondentów, więc pilotaż zmieści się w nim z zapasem. Płacisz dopiero po wyborze planu.

Źródła

Liczby i zalecenia z tego artykułu pochodzą z czterech prac:

Najczęściej zadawane pytania

Ilu uczestników potrzebuję do eksperymentu z pomiarem emocji online?

Przy porównaniu dwóch grup i średnim efekcie (d = 0,5) G*Power podaje 64 osoby na grupę dla mocy 0,80. Dolicz zapas na nagrania, które odrzucisz.

Czy eksperyment z kamerą online wymaga zgody komisji etycznej?

Na większości uczelni tak, bo nagrywasz twarz i analizujesz ją automatycznie. Sprawdź regulamin komisji swojego wydziału, zanim wyślesz pierwszy link do uczestników.

Ile kosztuje eksperyment online z analizą emocji w FaceWise?

Plan FaceWise kosztuje 99 zł netto miesięcznie i obejmuje 200 respondentów w miesiącu. Pierwsze 14 dni są darmowe, a zespół badawczy może poprosić o wycenę Enterprise.

Czy uczestnik musi instalować program, żeby wziąć udział w badaniu?

Nie musi. Uczestnik otwiera link albo kod QR w przeglądarce na komputerze lub telefonie, zgadza się na kamerę i ogląda materiał bez zakładania konta.

Czy AI Act zakazuje badania emocji na studentach?

Art. 5 ust. 1 lit. f AI Act zakazuje rozpoznawania emocji w pracy i w instytucjach edukacyjnych. Dobrowolne badanie dorosłych, których nikt nie ocenia, to inna sytuacja.

Rekomendacje